Mutfakta yemek, hamur işi veya tatlı hazırlarken en sık karşılaşılan ölçü birimlerinden biri su bardağıdır. Ancak evlerde kullanılan bardakların boyutları birbirinden farklı olduğu için “1 su bardağı kaç ml?” sorusunun yanıtı zaman zaman kafa karıştırabilir. Özellikle internetten bulunan tariflerde kullanılan su bardağı ölçüsünün gerçek içecek bardağı mı yoksa standart mutfak ölçüsü mü olduğu doğru anlaşılmalıdır.
Türkiye’de hazırlanan yemek ve tatlı tariflerinin büyük bölümünde 1 su bardağı 200 ml olarak kabul edilir. Aynı standart kullanıldığında 1 su bardağı süt de 200 ml, yarım su bardağı ise 100 ml olur. Dr. Oetker’in mutfak ölçü tablosunda 1 su bardağı 200 ml, 1 çay bardağı ise 100 ml olarak belirtilmektedir. Sana tarafından yayımlanan mutfak ölçüleri rehberinde de tariflerde kullanılan standart su bardağı ölçüsü 200 ml olarak açıklanmaktadır.
Buradaki değerler Türkiye’deki standart tarif ölçüsüne göre hesaplanmıştır. Evde su içmek için kullanılan gerçek bardakların hacmi ise 200 ml, 250 ml, 300 ml veya daha farklı olabilir. Bu nedenle özellikle kek, kurabiye, ekmek ve hamur işi tariflerinde rastgele bir içecek bardağı kullanmak yerine 200 ml kapasiteli ölçü bardağı tercih edilmelidir.
“1 su bardağı kaç ml?” sorusunun tariflerde kullanılabilecek en net yanıtı 200 ml şeklindedir. Türk mutfağındaki klasik yemek tariflerinde geçen su bardağı ifadesi, çoğunlukla 200 mililitrelik standart ölçü kabını anlatır. Bir tarifte 1 su bardağı su, süt, sıvı yağ veya başka bir sıvı malzeme isteniyorsa tarif sahibi farklı bir ölçü belirtmediği sürece 200 ml üzerinden hesaplama yapılabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta, su bardağının bir hacim ölçüsü olmasıdır. Bardağın içine hangi sıvının konulduğu, bardağın mililitre kapasitesini değiştirmez. Örneğin 200 ml kapasiteli bir bardağa su doldurulduğunda da süt doldurulduğunda da sıvının hacmi 200 ml olur. Malzemelerin gram cinsinden ağırlıkları ise yoğunluklarına bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle “1 su bardağı kaç ml?” sorusu ile “1 su bardağı kaç gram?” sorusu aynı değildir.
Standart tarif ölçülerinde 1 su bardağının 200 ml kabul edilmesi, malzeme oranlarının korunmasını kolaylaştırır. Özellikle un, süt, su, şeker ve yağ oranlarının önemli olduğu kek ve hamur işi tariflerinde kullanılan bardağın büyüklüğü doğrudan sonucu etkileyebilir. Tarif 200 ml bardak üzerinden hazırlanmışsa ancak siz 250 ml kapasiteli bir bardak kullanırsanız her bardakta tarifte istenenden yüzde 25 daha fazla malzeme kullanmış olursunuz. Bu fark ilk bakışta küçük görünse de birkaç bardak malzeme kullanılan tariflerde kıvamı belirgin şekilde değiştirebilir.
Örneğin bir kek tarifinde 2 su bardağı un ve 1 su bardağı süt bulunduğunu düşünelim. Standart 200 ml bardak kullanıldığında tarifteki hacim oranı doğru korunur. Ancak 250 ml bardakla ölçüm yapıldığında un ve süt miktarı tarifte planlanandan daha fazla olur. Tüm malzemeler aynı bardakla ölçülse bile yumurta, kabartma tozu veya tereyağı gibi adet ya da gram üzerinden verilen malzemelerin oranı değişebilir. Sonuç olarak kek beklenenden daha yoğun, kuru veya ağır olabilir.
Dr. Oetker’in ölçü tablosunda sıvılar için 1 su bardağı 200 ml, 2 çay bardağı veya 20 yemek kaşığı olarak gösterilmektedir. Kevserin Mutfağı tarafından yayımlanan ölçü rehberinde de sıvılar için 1 su bardağı 200 ml olarak kullanılmaktadır.
Bununla birlikte marketlerde ve evlerde kullanılan bütün bardaklar 200 ml değildir. Günlük içme bardakları genellikle 200 ile 250 ml arasında değişebilmekte; uzun, geniş veya büyük bardaklarda kapasite 300 ml ve üzerine çıkabilmektedir. Bu nedenle bardağın görünüşüne bakarak kesin hacmini anlamak mümkün değildir. Bazı ürünlerde hacim bilgisi bardağın ambalajında veya tabanında yazabilir. Böyle bir bilgi bulunmuyorsa bardağın kapasitesi bir ölçü kabı yardımıyla kontrol edilebilir. Evlerde kullanılan bardakların kapasitesinin model ve tasarıma göre farklılaşabildiği çeşitli mutfak ölçüsü rehberlerinde de belirtilmektedir.
Bardağınızın 200 ml olup olmadığını anlamak için en güvenilir yöntem, üzerinde mililitre çizgileri bulunan bir ölçü kabı kullanmaktır. Ölçü kabına tam olarak 200 ml su koyduktan sonra suyu bardağınıza aktarabilirsiniz. Su, bardağın taşmadan normal doluluk seviyesine kadar geliyorsa bu bardak tariflerde kullanılabilecek 200 ml ölçüsüne yakındır.
Mutfak terazisi de yaklaşık bir kontrol yöntemi olarak kullanılabilir. Boş kabı terazinin üzerine yerleştirip darasını aldıktan sonra bardağa su doldurabilirsiniz. Su için mililitre ve gram değerleri oda koşullarında birbirine oldukça yakın olduğundan, yaklaşık 200 gram su alan bardak 200 ml kapasiteye yakın kabul edilebilir. Ancak süt, yağ, bal, un veya şeker gibi malzemelerde aynı yöntem doğrudan uygulanmamalıdır. Çünkü her malzemenin yoğunluğu ve bardağa yerleşme biçimi farklıdır.
| Su Bardağı Ölçüsü | Mililitre Karşılığı |
| 1/8 su bardağı | 25 ml |
| 1/4 su bardağı | 50 ml |
| 1/3 su bardağı | Yaklaşık 67 ml |
| 1/2 su bardağı | 100 ml |
| 2/3 su bardağı | Yaklaşık 133 ml |
| 3/4 su bardağı | 150 ml |
| 1 su bardağı | 200 ml |
| 1,5 su bardağı | 300 ml |
| 2 su bardağı | 400 ml |
| 2,5 su bardağı | 500 ml |
| 3 su bardağı | 600 ml |
| 4 su bardağı | 800 ml |
| 5 su bardağı | 1.000 ml |
Bu tablo sayesinde mutfakta ölçü kabı bulunmadığında yarım, çeyrek veya üçte iki bardak gibi miktarlar daha kolay hesaplanabilir. Ölçüm yapılırken bardağın tamamen düz bir zeminde tutulması ve sıvının göz hizasında kontrol edilmesi daha doğru sonuç verir.
Türkiye’deki standart yemek ve tatlı tariflerine göre 1 su bardağı süt 200 ml’dir. Sütün tam yağlı, yarım yağlı, yağsız veya laktozsuz olması mililitre cinsinden bardak ölçüsünü değiştirmez. Kullanılan su bardağı 200 ml kapasiteli olduğu sürece bardağın içerisindeki süt miktarı da 200 ml olur.
Özellikle kek, sütlaç, muhallebi, puding, krep, pankek, beşamel sos ve mayalı hamur tariflerinde süt miktarının doğru ölçülmesi önemlidir. Gereğinden fazla süt kullanılması hamurun veya tatlının fazla sıvı kalmasına, az süt kullanılması ise kıvamın koyulaşmasına neden olabilir. Bu nedenle tarifte “1 su bardağı süt” yazıyorsa ilk olarak tarifin kullandığı ölçü standardı kontrol edilmelidir.
Türkiye’de yayımlanan klasik tariflerde su bardağı ölçüsü genellikle 200 ml’dir. Buna karşılık İngilizce veya Amerikan kaynaklı bir tarifte “1 cup milk” ifadesi kullanılmışsa bu miktar çoğunlukla 240 ml olarak değerlendirilir. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü tarafından yayımlanan mutfak dönüşüm tablosunda 1 cup 240 ml olarak gösterilmektedir.
Bu nedenle “1 su bardağı süt kaç ml?” ile “1 cup süt kaç ml?” soruları her zaman aynı yanıtı vermeyebilir. Türkçe bir tarifte 1 su bardağı süt çoğunlukla 200 ml iken Amerikan ölçüsüyle hazırlanan bir tarifte 1 cup süt 240 ml olabilir. Bazı ülkelerde kullanılan metrik cup ölçüsü ise 250 ml olarak kabul edilebilir. Tarifin hangi ülkeden veya kaynaktan geldiğini bilmek, doğru dönüşümü yapmayı kolaylaştırır.
Örneğin yabancı bir tarifte 2 cup süt isteniyorsa bunu doğrudan iki adet 200 ml su bardağı olarak değerlendirmek doğru olmayabilir. Amerikan mutfak ölçüsüne göre 2 cup süt yaklaşık 480 ml’dir. İki adet Türk su bardağı ise 400 ml eder. Aradaki 80 ml fark, muhallebi, sos veya kek gibi kıvam hassasiyeti bulunan tariflerde sonucu etkileyebilir.
Süt ölçerken kullanılan bardağın kuru ve temiz olması gerekir. Bardakta daha önce su, yağ veya başka bir malzeme bulunuyorsa tarifteki süt oranı değişebilir. Süt yavaşça bardağa dökülmeli ve üst kısmında fazla köpük oluşmamasına dikkat edilmelidir. Köpük, bardağın dolu görünmesine rağmen gerçek sıvı miktarının daha az olmasına neden olabilir. Özellikle süt köpürtücüden geçirilen veya hızlı şekilde çalkalanan süt doğrudan ölçülmemelidir.
Sütü ölçü kabıyla ölçerken kabın düz bir zeminde bulunması önemlidir. Ölçü çizgisine yukarıdan veya aşağıdan bakmak yerine sıvı seviyesi göz hizasında kontrol edilmelidir. Böylece 200 ml çizgisi daha doğru okunabilir. Kek ve hamur işi tariflerinde süt oda sıcaklığında isteniyorsa ölçüm yapıldıktan sonra sütün uygun sıcaklığa gelmesi beklenebilir. Ancak süt ısıtıldığında taşma veya buharlaşma olabileceği için miktarın ısıtma işleminden önce ölçülmesi daha güvenli bir yöntemdir.
“1 su bardağı süt kaç gram?” sorusu da sıklıkla mililitre sorusuyla karıştırılır. Mililitre hacmi, gram ise ağırlığı ifade eder. Sütün yoğunluğu suyla tamamen aynı olmadığı için 200 ml süt her koşulda tam olarak 200 gram kabul edilmemelidir. Sütün yağ oranı, sıcaklığı ve ürünün içeriği gram değerinde küçük değişiklikler oluşturabilir. Bu nedenle tarif mililitre üzerinden verilmişse ölçü kabı, gram üzerinden verilmişse mutfak terazisi kullanılmalıdır.
Bitkisel sütlerde de aynı hacim kuralı geçerlidir. Tarif 1 su bardağı badem sütü, yulaf sütü, soya sütü veya Hindistan cevizi sütü istiyorsa standart Türk tarif ölçüsünde 200 ml kullanılabilir. Ancak yoğun kıvamlı konserve Hindistan cevizi sütü ile içecek formundaki Hindistan cevizi sütü aynı ürün değildir. Miktar aynı olsa bile tarifte oluşturdukları kıvam farklı olabilir.
| Süt Ölçüsü | Türk Tarifi | Amerikan Cup Ölçüsü |
| 1/4 bardak süt | 50 ml | 60 ml |
| 1/3 bardak süt | Yaklaşık 67 ml | 80 ml |
| 1/2 bardak süt | 100 ml | 120 ml |
| 3/4 bardak süt | 150 ml | 180 ml |
| 1 bardak süt | 200 ml | 240 ml |
| 2 bardak süt | 400 ml | 480 ml |
| 3 bardak süt | 600 ml | 720 ml |
Bir tarif Türkçe hazırlanmışsa ve ayrıca farklı bir ölçü açıklanmamışsa 1 su bardağı süt için 200 ml kullanmak en doğru yaklaşımdır. Yabancı bir tarif çevriliyorsa “cup” ifadesinin hangi ölçü sistemine göre kullanıldığı kontrol edilmelidir.
Bir su bardağı, standart Türk mutfak ölçülerine göre 200 ml olarak kabul edilir. Ancak “bir su bardağı kaç ml?” sorusu yalnızca tek bir sayıdan ibaret değildir. Kullanılan bardağın türü, tarifin yayımlandığı ülke, malzemenin hacim veya ağırlık üzerinden ölçülmesi ve tarif sahibinin tercih ettiği ölçü sistemi sonucu değiştirebilir.
Günlük hayatta su içmek için kullanılan bir bardağın 200 ml olması zorunlu değildir. Evlerde 250 ml, 300 ml, 330 ml ve daha büyük bardaklar kullanılabilir. Bu nedenle tarifte “bir bardak” yazılmasıyla “bir su bardağı” yazılması arasında da fark bulunabilir. “Bir bardak” ifadesi belirsizdir; kullanılan herhangi bir bardağı anlatabilir. “Bir su bardağı” ise tarif dilinde çoğunlukla 200 ml’lik standart ölçü olarak değerlendirilir.
Tariflerde bütün malzemelerin aynı bardakla ölçülmesi zaman zaman pratik bir çözüm gibi görünür. Örneğin eski aile tariflerinde “1 bardak süt, 1 bardak şeker ve 2 bardak un” gibi ifadeler kullanılabilir. Bu tür tariflerde kullanılan bardak standart 200 ml olmasa bile malzemeler arasındaki oran aynı bardakla korunabilir. Ancak yumurta, kabartma tozu, maya, tereyağı veya sıvı yağ gibi bazı malzemeler farklı ölçülerle veriliyorsa bardağın büyüklüğü yine sonucu etkileyebilir.
Standart 200 ml ölçüsü üzerinden hesaplama yapıldığında 500 ml sıvı 2,5 su bardağına, 750 ml sıvı 3,75 su bardağına ve 1 litre sıvı 5 su bardağına karşılık gelir. CarrefourSA tarafından yayımlanan bardak ölçü rehberinde de standart bir su bardağının genellikle 200 ml olduğu ve 1 litrenin 5 su bardağına karşılık geldiği belirtilmektedir.
Standart su bardağı 200 ml kabul edildiğinde hesaplama şu şekilde yapılır:
1.000 ml ÷ 200 ml = 5 su bardağı
Buna göre:
| Sıvı Miktarı | Su Bardağı Karşılığı |
| 100 ml | Yarım su bardağı |
| 200 ml | 1 su bardağı |
| 250 ml | 1,25 su bardağı |
| 300 ml | 1,5 su bardağı |
| 400 ml | 2 su bardağı |
| 500 ml | 2,5 su bardağı |
| 600 ml | 3 su bardağı |
| 750 ml | 3 su bardağı + 3/4 bardak |
| 800 ml | 4 su bardağı |
| 1.000 ml | 5 su bardağı |
| 1,5 litre | 7,5 su bardağı |
| 2 litre | 10 su bardağı |
Bir su bardağı 200 ml kabul edildiğinde 250 ml, 1 su bardağı ve çeyrek su bardağı eder. Başka bir ifadeyle 250 ml sıvı için önce bir tam su bardağı, ardından 50 ml yani çeyrek su bardağı eklenmelidir.
Ancak kullanılan gerçek bardak 250 ml kapasiteli ise bu miktar fiziksel olarak tek bardağa sığabilir. Tarif hesaplamalarında ise bardağın fiziksel kapasitesinden çok tarifte kabul edilen standart önemlidir. Tarif 200 ml ölçüsüne göre hazırlanmışsa 250 ml’lik bardağın tamamını kullanmak tarifte istenenden 50 ml fazla malzeme eklenmesi anlamına gelir.
300 ml, standart ölçüyle 1,5 su bardağıdır. Bir tam su bardağı 200 ml, yarım su bardağı ise 100 ml olduğundan toplam miktar 300 ml olur. Özellikle süt, su veya sıvı yağ miktarının 300 ml olarak verildiği tariflerde bir tam ve bir yarım bardak kullanılabilir.
400 ml, 2 su bardağına karşılık gelir. Bu hesaplama doğrudan 400’ün 200’e bölünmesiyle bulunur. İki bardak ölçülürken her iki bardağın da aynı seviyeye kadar doldurulması gerekir.
500 ml, standart Türk su bardağı ölçüsüyle 2,5 su bardağıdır. İki tam su bardağı 400 ml, yarım su bardağı ise 100 ml olduğu için toplamda 500 ml elde edilir. Yarım litre süt kullanılan tariflerde de aynı dönüşüm geçerlidir.
Dr. Oetker’in mutfak ölçü tablosunda 200 ml’lik bir su bardağı, 2 adet 100 ml’lik çay bardağına eşit gösterilmektedir. Aynı tabloda 1 çay bardağı 10 yemek kaşığı, dolayısıyla 1 su bardağı yaklaşık 20 yemek kaşığı olarak hesaplanmaktadır.
| Ölçü | Yaklaşık Hacim |
| 1 su bardağı | 200 ml |
| 1 çay bardağı | 100 ml |
| 1 yemek kaşığı | 10 ml |
| 1 tatlı kaşığı | 5 ml |
| 2 çay bardağı | 1 su bardağı |
| 10 yemek kaşığı | Yarım su bardağı |
| 20 yemek kaşığı | 1 su bardağı |
Farklı tarif kaynaklarında çay bardağı ve yemek kaşığı ölçülerinde küçük farklılıklar bulunabilir. Bazı ince belli çay bardakları 90 ml, bazı yemek kaşıkları ise 15 ml kapasiteye sahip olabilir. Bu nedenle hassas tariflerde kaşık ve bardak yerine mililitre işaretli ölçü kabı kullanmak daha güvenilir sonuç verir.
Sıvı malzemeler ölçülürken bardak düz bir zemine yerleştirilmeli ve sıvı yavaşça dökülmelidir. Bardak elde tutulduğunda eğim oluşabileceği için miktar olduğundan fazla veya az görünebilir. Ölçü çizgili bir kap kullanılıyorsa sıvı seviyesi göz hizasında kontrol edilmelidir.
Su, süt ve sıvı yağ gibi akışkan malzemeler bardağa doğrudan dökülebilir. Yoğurt, krema, bal ve pekmez gibi yoğun malzemelerde ise bardakta hava boşlukları kalmamasına dikkat edilmelidir. Un, nişasta, kakao ve pudra şekeri gibi kuru malzemeler bardağa bastırılmadan doldurulmalı, üzeri düz bir bıçak yardımıyla sıyrılmalıdır.
Unu bardağa bastırarak doldurmak aynı hacme daha fazla un girmesine neden olur. Bu durum özellikle kek ve kurabiye tariflerinin kuru olmasına yol açabilir. Esmer şeker gibi bazı malzemeler ise tarifte açıkça “bastırılmış” şeklinde belirtilmişse sıkıştırılarak ölçülebilir.
Tarifte verilen miktar gram cinsindeyse bardakla yaklaşık ölçüm yapmak yerine mutfak terazisi kullanılmalıdır. Çünkü bir su bardağı su, un, şeker ve yağ aynı hacme sahip olsa da aynı ağırlıkta değildir. Mililitre hacmi, gram ise kütleyi gösterir.
Yarım su bardağı 100 ml eder. Bu değer, standart su bardağının 200 ml kabul edilmesiyle hesaplanır.
Çeyrek su bardağı 50 ml eder. 200 ml’nin dörtte biri 50 ml’dir.
Üç çeyrek su bardağı 150 ml eder. Bir tam bardağın 200 ml olduğu kabul edildiğinde üç adet 50 ml’lik çeyrek toplam 150 ml oluşturur.
Bir su bardağının üçte biri yaklaşık 66,7 ml eder. Mutfakta pratik kullanım için genellikle 67 ml olarak yuvarlanabilir.
İki bölü üç su bardağı yaklaşık 133 ml eder. Hassas tariflerde ölçü kabı kullanılması önerilir.
Standart Türk tarif ölçüsüne göre 1 su bardağı su 200 ml eder.
Standart Türk tarif ölçüsüne göre 1 su bardağı süt 200 ml eder.
Su bardağı hacmi değişmediği için 1 su bardağı sıvı yağ da 200 ml eder. Ancak sıvı yağın gram cinsinden ağırlığı sudan farklıdır.
İki su bardağı süt 400 ml eder. Hesaplama 2 × 200 ml şeklinde yapılır.
Üç su bardağı su 600 ml eder.
Dört su bardağı 800 ml eder.
Beş adet 200 ml’lik su bardağı toplam 1 litre eder.
Standart 200 ml su bardağı kullanıldığında 1 litre süt 5 su bardağı eder.
250 ml süt, standart Türk ölçüsüne göre 1,25 su bardağı, yani 1 tam su bardağı ve çeyrek su bardağı eder.
Amerikan mutfak ölçülerinde 1 cup genellikle 240 ml olarak kullanılır. Türk tariflerinde kullanılan standart su bardağı ise çoğunlukla 200 ml’dir. NIST mutfak ölçü dönüşüm tablosu da Amerikan cup ölçüsünü 240 ml olarak göstermektedir.
“1 su bardağı kaç ml?”, “1 su bardağı süt kaç ml?” ve “bir su bardağı kaç ml?” sorularının Türk tarifleri için temel yanıtı 200 ml şeklindedir. Buna göre yarım su bardağı 100 ml, çeyrek su bardağı 50 ml, üç çeyrek su bardağı 150 ml ve beş su bardağı 1 litre eder.
Ancak evlerde kullanılan gerçek içecek bardaklarının kapasitesi farklı olabilir. Tariflerde doğru kıvamı elde etmek için 200 ml kapasiteli standart bir su bardağı veya mililitre çizgileri bulunan ölçü kabı kullanılması daha doğru sonuç verir. İngilizce tariflerde yer alan “cup” ölçüsünün ise genellikle 240 ml olduğu unutulmamalıdır.
Özellikle hamur işi, kek, kurabiye, tatlı ve sos tariflerinde küçük ölçü farklılıkları bile kıvamı etkileyebilir. Bu nedenle tarifin kullandığı ölçü sistemi kontrol edilmeli; mililitre, gram ve bardak ölçüleri birbirine karıştırılmamalıdır.